خانه تاریخی آقازاده

خانه آقازاده ابرکوه در حدود سال ۱۱۵۷ هجری شمسی با همت حاج حسین ابرقویی ساخته شد. آیت‌الله حاج سید میرزا محمد حسین مجتهد ابرقویی از ثروتمندان شهر بود که زمان زیادی از عمر خود را صرف امور عمرانی و کشاورزی کرد.

این عمارت باشکوه که ۸۲۰ متر مربع وسعت دارد، در تاریخ ۲۴ بهمن ۱۳۷۵ هجری شمسی با شماره ثبت ۱۸۳۸ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید.

پنج خانه تاریخی در کنار هم در ابرکوه قرار گرفته‌اند، خانه‌های موسوی، گبری، حسینی دوست، سیدعلی آقا و آقازاده نام دارند. در این میان خانه آقازاده، موسوی و حسینی دوست ، کاربری هتل دارند.

مهم‌ترین ویژگی عمارت آقازاده را شاید بتوان بادگیر دو طبقه آن دانست که پشت اسکناس‌های ۲۰۰۰ تومانی چاپ شده است. جالب اینکه امارات متحده عربی در سال ۱۳۹۲ هجری شمسی به‌دنبال ثبت بادگیرها با نام کشور خود در یونسکو بود؛ اقدامی که با مخالفت سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری وقت روبه‌رو شد. متعاقبا دولت در سال ۱۳۹۳ هجری شمسی تصمیم به چاپ تصویر این سازه روی اسکناس‌های ۲۰۰۰ تومانی گرفت. این مجموعه از سال ۱۳۸۵ هجری شمسی برای یک دهه مورد مرمت قرار گرفت.

معماری خانه آقازاده

خانه آقازاده ابرکوه، ازجمله خانه‌های قدیمی استان یزد می‌باشد که برای وارد شدن به حیاط مرکزی آن، باید از هشتی و راهروی خانه عبور کرد. هشتی، ۴ ورودی دارد که برای ورود به اندرونی، بیرونی، اسطبل و اتاق خدمه می‌باشد.

درِ ورودی اندرونی با زاویه ۹۰ درجه و به‌گونه‌ای ساخته شده که از هشتی، داخل آن دیده نمی‌شود و این مسئله، نشان‌دهنده فرهنگ ایرانیان در آن زمان می‌باشد.

قابل‌ذکر است که خانه آقازاده، در سه جبهه بنا شده است؛ به‌طوری‌که هرکدام از این قسمت‌ها، مناسب برای یکی از فصول سال می‌باشد. جبهه شمالی یا زمستان نشین خانه دارای یک اتاق پنج‌دری همراه با بخاری دیواری، دو راهرو و دو اتاق سه‌دری می‌باشد.

 

بادگیرهای خانه آقازاده در ابرکوه 

این بادگیرها در خانه آقازاده در مساحتی معادل با ۱۸ مترمربع و همین‌طور در ارتفاعی ۱۸ متری طراحی و تعبیه شده‌اند. ضمن اینکه در قسمت بالایی تالار اصلی قرار دارند و از مشخصه‌های بارز این بادگیرها قرارگرفتن ۱۹ دریچه برای تنظیم هوا در دهانه آن‌ها است. بادگیرها قادرند هوای معمولی را که بدون وزش باد در جریان است، به‌راحتی تنظیم کنند. نکته جالب اینجاست که این بادگیرها بر خلاف بادگیرهای معمول در خانه‌های دیگر یزد، دوطبقه طراحی و اجرا شده‌اند.

تزیینات عمارت آقازاده

تزیینات یکی از عناصر اصلی معماری عمارت‌های قدیمی به حساب می‌آید و عمارت آقازاده نیز از این قاعده مستثنی نیست. از جمله این تزیینات می‌توان به مقرنس‌کاری بخش زیرین کلاه‌ فرنگی و سقف مقرنس‌كارى تالار اصلی اشاره کرد.

ارسی‌های مشبک مستطیلی نیز مزین به ‌شیشه‌های رنگی با قاب چوبی گره‌چینی هستند که جذابیتی دوچندان به معماری بنا بخشیده‌اند؛ به‌خصوص با گچ‌بری‌هایی که در حاشیه پنجره‌ها و درها کار شده است. قطاربندی از دیگر تزیینات عمارت محسوب می‌شود که در فضای بیرونی خانه استفاده شده است.

تزیينات گچ‌بری در راس هر دو بادگير بالايی و پايينی که به‌صورت اشکال هندسی با قوس‌های مختلف هستند،‌ بخش دیگری از تزیینات عمارت را تشکیل می‌دهند. اين تزیينات از الگوی خاصی پيروی نمی‌کنند و به‌نوعی امضای معمار بر اثرش محسوب می‌شوند.

 

آدرس: یزد، شهرستان اَبَرکوه، مجموعه تاریخی آقازاده ابَرکوه